Browsing by Subject "Seyahatnâme"
Now showing 1 - 4 of 4
Results Per Page
Sort Options
Item Open Access Evliyâ Çelebi seyahatnâmesinde cadı, obur, büyücü anlatıları ve kurgudaki işlevleri(Geleneksel Yayıncılık, 2011) Öztürk, B. B.On yedinci yüzyıl seyyahı Evliya Çelebi, Seyahatnâmesinde birçok olağanüstü olay anlatısına, cadılara, vampirlere, büyücülere yer verir. Bu anlatılarını; genellemeci bir yaklaşımla “abartı”, “uydurma” gibi etiketlerle değerlendirip bir tarafa bırakmak yerine, Seyahatnâme’ye kurgusal açıdan yaklaşıp nerede, hangi bağlamda cadıları ve diğer olağanüstü yaratıkları metne yerleştirdiğini araştırmak gerekir. Bu yazıda, Seyahatnâme’de ağırlıklı olarak eski zamanlarda geçmiş olağanüstülükleri anlatan Evliya Çelebi’nin bizzat kendisinin deneyimlediğini belirttiği üç olağanüstü olay, yakın okuma tekniği ile incelenerek ciltler içinde nasıl bir bağlamda yer aldıkları üzerinde durulacaktır. Yedinci ciltte, bir Çerkez köyünde gördüğünü söylediği oburların, havada çeşitli nesneler üzerinde uçarken gece boyu yaptıkları savaşa; üçüncü ciltte bir Bulgar köyünde yanıbaşında tavuğa dönüşen cadının ertesi sabah yeniden insan oluşuna; sekizinci ciltte hava büyüsü yaparak nehri donduran Kalmuk Tatarı’nın kendine özgü tuhaf hareketlerine yer veren Evliya Çelebi’nin, yaşadığını iddia ettiği bu olaylarda “korku” unsuru araştırılacaktır. Evliya Çelebi’nin eski zamanlara ait olduğunu belirttiği olağanüstü olayları anlatımı ile kendisinin bizzat yaşadığını iddia ettiği olayları anlatımı arasındaki farklar “tarihî gerçeklik” ve “hakikât” ekseninde ele alınacaktır. Bu inceleme sonucunda ortaya konulacak ortak özellikler ile Seyahatnâme’nin, halk geleneğindeki olağanüstü anlatılardan kurgusal açıdan nasıl faydalandığı ve hangi noktada ayrıldığı gösterilmeye çalışılacaktır. Anlatıda tekdüzeliği kırma, eğlendirme, egzotizm, parodi, “ben” anlatıcı gibi unsurlar sorgulanarak Evliya’nın kurgu teknikleri irdelenecektir.Item Open Access Evliyâ Çelebi Seyahatnâme’sinde Ayasofya Camii ve ekfrastik yaklaşım(Geleneksel Yayıncılık Eğitim San. Tic. Ltd. Şti., 2016) Kaya, NilayAntik Yunan ve Roma kültüründe retorik uygulamalarının bir parçası olan “ekfrasis” en temel anlamıyla, görsel bir nesnenin sözle ifade edilmesidir ve zaman içinde yazınsal bir araç hâline gelmiştir. Homeros’un İlyada’sında Akhilleus’un kalkanının tasvir edilişinden bu yana ekfrasis, yazarların, tarihçilerin, sanat eleştirmenlerinin sıklıkla başvurduğu bir yazınsal uygulamadır. Görsel sanat eserlerinin şiir, roman gibi kurmaca metinler aracılığıyla tasviri olarak uygulandığı gibi; tarih, sanat eleştirisi ve seyahat alanında yazılan düzyazı metinlerinde de karşımıza çıkar; yazarın tasvir ettiği nesneyi ele alış biçimini çözümlemek için incelenir. Ekfrasis incelemeleri, yazarın nesnellik ve öznellikle kurduğu ilişkinin, dışavurduğu öznelliğinin yapıtaşlarının yazınsal unsurlar aracılığıyla saptanmasına imkân verir. Bu çalışmada seyyah-yazar Evliyâ Çelebi’nin Seyahatnâme’de ayrıntılı olarak tasvir ettiği Ayasofya Camii’ni nasıl bir ekfrastik yaklaşımla ele aldığı incelenecek, bilhassa estetik değerlendirmesine etki eden öznel faktörlerin yazı pratiğinde nasıl ortaya çıktığı irdelenmeye çalışılacaktır. Özünde dilsiz nesneyi konuşturma eylemi olan ekfrasis, Evliyâ Çelebi’nin temsilinde nasıl bir kurmaca diline işaret eder? Bu dilin yarattığı orijinal nesneden bağımsız yeni görüntü, başka bir deyişle Evliyâ’nın oluşturduğu Ayasofya imgesi nasıl bir imgedir? Evliyâ Çelebi’nin ekfrastik anlatısında gözlemlenen kişisel beğeninin ve kültürel konumlanmanın yansıması estetik bakışa nasıl bir etkide bulunur? Yazarın ekfrastik uygulamasında kendisini olduğu kadar hedeflediği okuyucu kitlesini de nasıl konumlandırdığı incelenmelidir. Bu sorgulama Seyahatnâme yazarının estetik bakışının nasıl şekillendiğini gözlemlemeye ve metnin bu konu üzerinden saptanacak yeni yazınsal özelliklerini ortaya koymaya yönelik bir yaklaşımın modeli olmayı hedeflemektedir. Sosyal bilimlerin çeşitli alanlarına inceleme konusu olmuş Seyahatnâme’nin kurmaca disiplini içinde daha kapsamlı değerlendirilebilmesine imkân sağlayan “ekfrasis” meselesi, görsellik ve yazı ilişkisine dayandığı için Seyahatnâme çalışmalarına yeni bir disiplinlerarası bakış kazandıracaktır.Item Open Access Evliyâ Çelebi'nin freng-pesend resim tutkusu(Institut National des Langues et Civilisations Orientales, 2013) Tezcan, N.Daha küçük yaşta Avrupa resmi ile tanışmış olduğu anlaşılan Evliyâ Çelebi, ileriki yaşlarında Güğümbaşı Mehemmed Efendi’den hat, nakkaş Hükmizâde Alî Beg’den de nakş yani resim öğrendiğini yazar. Ayrıca Seyahatnâme’nin çeşitli yerlerinde resimler yaptığını bildirir. İslamda resmin günah olduğu anlayışı karşısında tutucu olmayan Evliyâ, İstanbul esnaf alayındaki nakkaşları anlatırken, resim yapmanın İslam dininin şan ve şöhretine hizmet ettiğini, dolayısıyla nakş yapmanın mubah olduğuna dikkati çeker. Seyahatnâme’de geniş yer verdiği sanat eserlerini gözlemleme ve değerlendirme, onun seyahat kariyerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Resim ve mimari, Evliyâ’nın ötekini gözlemlemede ve değerlendirmede en önem verdiği alandır. İster müslümanların olsun ister gayri müslimlerin olsun sanat eserlerinde üstâd-ı kâmilin yeteneğini görmüş, fark etmiş ve onun yaratısındaki başarıyı kavramaya çalışmıştır. Ötekinin sanat eserlerini görme, inceleyip anlama ve hatta yorumlama, aynı zamanda ötekinin dünyasını ve gücünü kavramada önemli bir ölçüt olmuştur. Seyahatnâme’de her ne kadar Freng / Frengistân kelimesinin kesin anlam ve sınırı belirlenemese de Avrupa ile özdeşleşen bu kelimenin kullanım alanları Evliyâ’nın Avrupa’ya, Avrupa sanatına bakışına bir ipucu vermektedir. Seyahatnâme’de Freng kelimesinin geçtiği bağlamlar tarandığında olumlu ve olumsuz iki doruk noktası dikkati çeker: Bir yanda Freng-i pür-ceng (barbar); Freng-i bed-reng (kötü işli); Freng-i pür-reng (hileci); öte yanda mimari ve resim sanatındaki değerlendirmelerinde kullandığı Freng-pesend kavramı. Freng-pesend, Seyahatnâme’de “Freng tarzı, stili / tekniği” “Freng zevki” “Freng yaratıcılığı” anlamlarında karşımıza çıkar. Avrupa’da Viyana, Kaşa (Kaschau / Kassa / Kosiče), Almanya (Korokonder?), Atina, Girit (Kreta) ve Sakız (Chios) adalarında, Adalya’da (Antalya) gördüğü resim, heykel, mimari eserlerinin sanatsal değerlendirmelerinde “Freng tarz ve tekniği”nin hayret verici olağanüstülüğünü dikkatli bir gözlem ile kavramaya ve yansıtmaya çalışır. Frengin resim sanatına duyduğu hayranlık ve hayreti, Doğu resminin en büyük üstadı sayılan Mani ve onun Erjeng adlı resim albumüyle karşılaştırarak değerlendirir. Böylece Freng ressamının yaratıcılık gücünü kendi kültüründen örnekleme ile somutlaştırmaya çalışır: üstâd-ı nakkâş-ı Fireng-i Mânî-i Erjeng. (Erjeng adlı eserin ressamı olan freng Mani/Mani gibi freng resim üstadı). Freng-pesend, mimari eserlerin değerlendirmelerinde freng mimari stili; freng tarzına ve zevkine uygun anlamlarına gelirken, resim sanatında ince bir ustalıkla yapılmış, renkli, mucizevi resimler anlamlarını içerir. Bu eserler karşısında resim yapma sanatından anlayanların hayretten parmaklarını ısıracaklarını söyler. Ve “Mânî” ile özdeşleştirdiği Avrupalı ressamın Doğu resmi karşısında daha üstün olduğunu açık bir ifadeyle dile getirir: ... hakkâ kim Freng tasvîre geldikde Hind ü Acem’e gâlibdir. Evliyâ, Manya’da Ali Paşa’nın isteği üzerine Osmanlı’nın yeni eline geçmiş olan Zarnata kalesinin “bütün binalarıyla Freng-pesend [Freng tarzında]” renk renk boyalarla bir resmini yapar. O, kendi yaptığı resmi de Freng-pesend olarak niteledirir ve bundan övünç duyar, ince bir ustalıkla (hayal-pesend) yaptığı binaları görenlerin hayretten parmaklarının ağızlarına götüreceklerini ifade eder. Evliyâ, Freng-pesend kavramını, kendisi için de bir ölçüt olarak kullanır. Kendi yaptığı resmi Freng-pesend olarak değerlendirmesi onun kişisel bağlamda kendisini resim alanında üstünlüğünü kabul ettiği Avrupa’yla ölçülendirdiğini gösterir.Item Open Access Seyahatnâme'deki ayetlerin işlevleri üzerine(Geleneksel Yayıncılık, 2011) Akyol, E.17. yüzyılda İstanbul’da medrese eğitimi alan Evliyâ Çelebi, küçük yaştan itibaren İslam kültürüyle sıkı bir ilişki içinde yetişmişti. İslam kültürü ve şahsı arasındaki bu kuvvetli bağ birçok cihetten beslenmekteydi. Bunlar medrese hayatında ders aldığı hocalardan öğrendikleri, tanıştığı tarikat ehli kişilerin etkisi ve İslam kültürünün yazılı metinlerini okuması, dost meclislerinde yapılan sohbetler, Kur’ân’ı hıfz etmesi, naathanlık ve müezzinlik yapması gibi taraflardı. Çocukluğunda dâhil olduğu bu İslami kültürün unsurlarını yıllar sonra yazacağı Seyahatnâme’sinde kullanacaktı. Evliyâ Çelebi’nin Seyahatnâme’de bazı yerlerde seyahat edişini bile ayetlere dayandırdığı göz önüne alınacak olursa, bu dini referanslı kullanımların eserinde ne derece bir önemle bulunduğu kolayca anlaşılacaktır. Bu bağlamda Seyahatnâme’nin birbirinden farklı birçok yerinde Kur’ân ayetlerine yapılan göndermeler geçtiği görülebilir. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda bu kullanımların kaynakları üzerinde durulmuş; ancak bu konu yazınsallık açısından incelenmemiştir. Bu çalışmada metin merkezli bir yaklaşımla ayetlerin eserde iki ana şekilde kullanıldığı gösterilecektir. Bunlar, Seyahatnâme’de sadece bilgi verme amacına dayalı olarak bulunan ayetler ve kurgu- kurmaca dâhilinde bir işlevi olan ayetlerdir. Bu sayede Seyahatnâme’de kullanılan ayetlerin yazınsallık açısından işlevlerinin ne olduğu, bu ayetlerin metne doğrudan etki edip etmediği gösterilmeye çalışılacaktır.